در بیان آنكه كفر و ایمان با یكدیگر جمع نمیشود - ۱

بدانكه باتفاق ائمه كلام و علمای اهل اسلام و فقهاء احكام كفر و ایمان با یكدیگر جمع نمیشوند زیرا كه محال ست كه بنده در یک حال هم مومن باشد و هم كافر و كفر و ایمان ضدان لا یجتمعانند اما اگر كسی را اقرار زبان باشد ولیكن تصدیق دل نبود منافق بود یعنی كافر باشد بنزدیک خداوند و مومن بنزدیک خلق چون احوال دل وی ندانند و اگر تصدیق دل باشد و اقرار زبان مومن بود عندالله و این نزدیک متكلمان ست اما نزدیک فقها بی اقرار عندالله مومن نبود و كافر بود بنزدیک خلق چون معلوم نبود تصدیق و اگر اقرار و تصدیق هر دو باشد  دل پُر ایمان و مملو گشته امّا از دل یا از زبان یا از تن یا از چشم یا از ابرو یا از روی یا از بازو یا از باقی تن عزیمتی یا دوستی یا قولی یا فعلی یا حركتی یا اشارتی یا مشابهتی آید باختیار كه آن كفر بود باتفاق یا خوار داشت یا كم داشت یا استهزا و یا استخفاف بیكی از مومن بها اجمالا یا تفصیلا كافر شود و مرو را فایده من كفر بلسانه طایعا وقلبه مطمئن بالایمان فهو كافر ولا ینفعه ما فی قلبه از برای آنكه ایمان تصدیق بنده است بدل نه تصدیق دل كه اگر ایمان تصدیق دل بودی كفر با ایمان جمع شدی و كفر با ایمان جمع نمیشود و اگر ایمان تصدیق دل بودی منافی آن كفرست از وی نیامدی چو بیامد معلوم شد كه تصدیق بنده بدل نبوده و اگر بوده بتصدیق بدل شده و یا خود هیچ نمانده و یا بحدی كه ایمان میباید آورد نمانده تا این از وی آمده كه منافی ایمان با تصدیق بنده بدل جمع نشود و با تصدیق دل جمع شود از برای اینست كه سلف رضوان الله علیهم اجمعین گفته اند ایمان تصدیق بنده است بدل نه تصدیق دل كه اگر ایمان تصدیق بودی كفر با ایمان جمع شدی و كفر با ایمان جمع نمیشود