اندر بیان كردن سنت و جماعت و شناخت آن - ۴

چنانكه حق سبحانه و تعالیٰ میگوید (وَلَهُ المَثَلُ الأعْلَى) مفسر گوید یعنی الصفات العلی و باید دانست كه چون علم نباشد عالم نباشد و چون قدرت نباشد قادر نباشد و جمله صفات همچنین است آنكه صانعی را شاید.

قاعده ششم آنست كه اقرار دهی كه صانع را سبحانه وتعالیٰ بتوان دید أهل بهشت خدای را عز وجل ببینند به چشم سر بی چون و بیچگونه وویرا صورت وهیئت و لون و كیفیت نباشد اما ببینند بی چون و بی چگونه (لَیْسَ كَمِثْلِهِ شیء وَهُوَ السَّمِیع الْبَصِیرْ* الشوریٰ:۱۱) اما ببینند چنانكه حق سبحانه و تعالیٰ می گوید (وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَة الی رَبِّهَا نَاظِرة*القیامة:۲۳-۲۲)

قاعده هفتم آنست كه اقرار دهی كه بندگانرا استطاعت است توانند كه فعل كنند و توانند كه نكنند و لزوم أمر مقید است بشرط وجود استطاعت زیرا كه تكلیف ما لا یطاق روا نباشد چنانكه حق سبحانه و تعالیٰ میفرماید (لاَ یُكَلِفُ اللهُ نَفْساً الاّ وُسْعَهَا* البقرة:۲۸۶) مفسر می گوید یعنی طاقتها در فرمان خدای تعالیٰ در دین او لجاج و ستهیدگی نكنی از بعد آنكه حق ترا معلوم شده باشد كه همه خللها ازین است.

قاعده هشتم آنست كه اقرار دهی كه همه كتابهای خدای عز وجل حق است چون قرآن و توریة و انجیل و زبور و صحف ابراهیم همه كلام خدایست عز وجل بگفت نیافرید سخن وی است وسخن وی از وی جدا نیست و مخلوق نیست و محدث نیست بگفت بقدرت نه بآلت و جارحت گفتی ویرا از گفتنی باز ندارد چنانكه شنیدنی از شنیدنی باز ندارد و دیدنی از دیدنی باز ندارد اما خدای را عز وجل كلام ثابت است چنانكه گفت (یُرِیدُونَ اَنْ یُبَدِّلُوا كَلاَمَ الله) و نیز گفت (و كلّم الله موسیٰ تكلیماً) و نیز گفت (فَاَجِرْة ُحَتَّی یسمع كلام الله)