پیدا كردن تفكر در عجایب خلق خدای تعالی - آیت دیگر - ۲

 آنگاه سیر و روش ایشان مختلف، بعضی بیک ماه همهٔ فلک ببرد و بعضی بالی و بعضی بدوازده سال و بعضی بسی سال و بیشتر تا آنكه بسی هزار سال فلک بگذارد، و عجایب علوم آنرا نهایت نیست و چون عجایب زمین بدانستی بدانكه تفاوت در خور تفاوت شكل ایشانست: كه زمین بدان فراخیست كه هیچكس بتمامی وی نرسد، و آفتاب صد و شست اند بار چند زمین است، و بدین بدانی كه مسافت چگونه دور است كه چنین خرد مینماید؟ و بدین بدانی كه چگونه زود حركت میكند كه در مقدار نیم ساعت كه قرص آفتاب جمله از زمین براید مسافت صد و شست و اند بار چند زمینست كه ببریده باشد، و ازین بود كه رسول- صلوات الله علیه- یكروز از جبریل- علیه السلام- بپرسید از زوال، گفت: لا نعم، گفت: نه آری؟ گفت: این چگونه بود؟ گفت: ازان وقت كه گفتم لا تا اكنون كه گفتم نعم پانصد ساله رفته بود و ستاره هست بر آسمانكه صد بار چند زمین است و از بلندی چنان خرد نماید، چون ستاره چنین بود فلک قیاس كن كه چند بود. این همه با این همه بزرگی در چشم تو بدین خردی صورت كرده اند تا بدین عظمت و پادشاهی آفریدگار بشناسی. پس در ستاره حكمتی است، و در رنگ وی و در رفتن وی و رجوع و استقامت وی و طلوع و غروب وی حكمتی است، و آنچه روشن ترست حكمت آفتابست، كه فلک ویرا میلی داده اند از فلک مهین، تا در بعضی از سال بمیان سر نزدیک بود و در بعضی دور بود تا از وی هوا مختلف شود، گاه سرد بود و گاه گرم و گاه معتدل، و سبب اینست كه شب و روز مختلف بود، گاه درازتر و گاه كوتاه تر، و كیفیت آن اگر شرح كنیم دراز شود،