در هستی و یگانگی خداوند تعالی - ۱

در صفات شبلی میگوید الاحد بالفضل والواحد بالعدل بعضی میگویند وقت آمرزش احدست و غفار و وقت نگاهداشت واحدست و ستار شبلی میگوید واحد ترا بسنده است از كل اما كل ترا بسنده نیست از واحد سلطان العارفین میگوید یگانگی او بسیار مردانرا عاجز گرداند و بسیار عاجزان را بمردی رساند پیر هرات خواجه عبدالله انصاری میگوید توحید آن نیست كه او را یگانه گوئی توحید آنست كه او را یگانه باشی جنید میگوید یكی از اهل علم را پرسیدند كه توحید چیست؟ گفت: یقین تو. سایل گفت: بیان كن گفت آنكه بشناسی كه جنبش و آرامش خلایق همه بفضل خداوند ست و كس با وی شریک نیست

قوله تعالی وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَٰهٍ إِذًا لَّذَهَبَ كُلُّ إِلَٰهٍ بِمَا خَلَقَ الایة این است و جز این نیست كه خداوند یكی ست

قوله تعالی إِنَّمَا اللَّهُ إِلَٰهٌ وَاحِدٌ در كتب كلامی در مدارک و غیر آن از تفاسیر میارد كه خداوند یكی ست بدلیل آنكه اگر خلق را دو خالق بودی و عالم را دو صانع بودی حال از دو بیرون نبودی یا هر دو در آفریدن اشیا موافق بودی یا مخالف اگر موافق بودی موافقت دلیل عجز هر دو بودی یا دلیل عجز یكی از هر دو از برای آنكه فاعل مختار موافقت نكند غیر خود را در امور الا از عجز خدائی را نشاید و اگر هر دو مخالف یكدیگر باشند مثل آنكه یكی خواهد كه چیزی را بیافریند و آن دیگر خواهد كه ضد آن بیافریند دران محل مثلا یكی خواهد كه حیوة بیافریند در شخصی و دیگری خواهد كه موت بیافریند كار از دو بیرون نباشد یا مراد هر دو حاصل شود و این محال ست یا مراد هیچ یک حاصل نشود و این دلیل عجز هر دو بود یا مراد یكی حاصل شود و از دیگری حاصل نشود