تشبیه طبیعی و منجم بمورچه - ۳
و مسخر آن باشد كه ویرا بكار دارند، پس ایشان كارگرانند، نه از جهت خویش، بلكه بكارداشتگانند، از جهت عمال فرشتگان، چنانكه اعصاب مستعملت [بكار واداشته شده] در تحت تحریک اطراف، از جهت قوتی كه اندر دماغ است. و كواكب هم از چاكران بازپسین اند، اگرچه در درجهٔ نقیبان [اعیان و سرشناسان، روسا] اند و بصف النّعال نه اند، چون چهار طبع كه ایشان مسخران بازپسین اند، چون قلم در كتابت.
منكرات مهمانی
فرش ابریشمین و مجمره و گلاب دان سیمین و پرده های آویخته كه بر آن صورت بود اما صورت بر فرش و بالش روا بود، و مجمره بر صورت حیوان منكر بود اما سماع رود و نظارهٔ زنان در مردان جوان تخم فساد بود، و حسبت برین همه واجب آید. و اگر نتواند بیرون آمدن واجب بود: احمد حنبل برای سرمه دانی سیمین كه بدید، برخاست و بیرون آمد؛ و همچنین اگر در مهمانی مردی بود كه جامهٔ دیبا دارد یا انگشتری زرین، نشاید آنجا نشستن، و اگر كودكی ممیز جامهٔ ابریشمین دارد هم نشاید: كه این حرامست بر ذكور امت، چنانكه خمر حرام است، و نیز چون خو فرا كند، شره آن بعد از بلوغ بر وی بماند، اما چون ممیز نبود و لذت آن در نیابد، مكروه بود، ولیكن همانا بدرجهٔ تحریم نرسد.
و اگر در مهمانی مسخرهٔ باشد كه مردمانرا بفحش و دروغ بخنده آورد، نشاید نشستن با او. و تفصیل منكرات بسیار است: چون این بدانستی منكرات مدارس و خانگاهها و مجلس حكم و دیوان سلطان و غیر آن برین قیاس كن.