علاج خشم واجب است - ۱

بدانكه علاج خشم واجب است: كه بیشتر خلق را خشم بدوزخ برد و علاج وی دو جنس است: یک جنس وی چون مسهل است كه بیخ و مادت آن از باطن بر كند، و جنس دوم مثل سكنجبین است كه تسكین كند و مادت نبرد. و جنس اول كه مثل مسهل است آنستكه نگاه كند كه سبب خشم اندر باطن چیست آن اسباب را از بیخ بكند؛ و آنرا پنج سبب است.

سبب اول كبرست – كه متكبر باندک مایهء سخن یا معاملت كه در خلاف تعظیم وی بود خشمگین شود، باید كه كبر را بتواضع بشكند، و بداند كه وی از جنس بندگان دیگرست، كه فضل باخلاق نیكو بود و كبر از اخلاق بدست و جز بتواضع، كبر باطل نشود.

سبب دوم عجب است – كه اندر شان خویشتن اعتقادی دارد، و علاج آنستكه خود را بشناسد، و تمامی علاج كبر و عجب بجای خود گفته شود.

سبب سیم مزاح است – كه اندر بیشتر احوال بخشم ادا كند، باید كه خویشتن را بجد مشغول كند اندر شناختن كار آخرت و حاصل كردن كار و اخلاق نیكو، و از مزاح باز ایستد، و همچنین پر خندیدن و سخریت كردن بخشم ادا كند، باید كه خود را از آن صیانت كند، و اگر دیگری بر وی استهزا كند خود از آن اعراض كند.

سبب چهارم ملامت كردن و عیب كردن است – كه این نیز سبب خشم گردد از هر دو جانب، و علاج آن بود كه بداند بی عیب خدای تعالی است، و هر كرا عیب خود باشد عیب دیگران نرسد، و ملامت همین سبیل، پس اگر بعیب و ملامت خود مشغول شود تا خشم دیگری از میان برخیزد اولیتر؛